Những bí mật về Trại giam Hỏa Lò qua lời kể của vị đại tá gốc Hải Phòng

Đã 41 năm trôi qua, tiếng gầm của pháo đài bay B52 trong những đợt bom rải thảm cùng tiếng pháo cao xạ và tên lửa phòng không vút lên bầu trời Hà Nội (12/1972) đã lui vào dĩ vãng.

Trong 12 ngày đêm ấy, 441 lượt B52 và 10.000 tấn bom  không hủy diệt được Thủ đô và chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không”đã đi vào lịch sử vẻ vang chống ngoại xâm của dân tộc ta. Sau trận chiến lịch sử ấy, có 81 máy bay Mỹ bị bắn rơi (có 34 chiếc B52) và gần 100 phi công Mỹ bị chết và bị bắt. Và lại có thêm nhiều tù binh phi công Mỹ nhập trại Hỏa Lò, Hà Nội, nơi trước đó đang giam giữ hàng trăm phi công Mỹ. 

“Khách sạn Hilton Hỏa Lò” là tên những tù binh Mỹ đặt biệt danh cho Nhà tù Hỏa Lò trong thời gian chiến tranh Việt Nam.

Ông Trần Trọng Duyệt (ngoài cùng bên phải) trò chuyện với các tù binh Mỹ trước khi họ lên máy bay về nước (ảnh tư liệu)

Một điều ít người Hải Phòng nào biết, đó là vị Giám đốc đáng kính của “Khách sạn Hilton Hỏa Lò” cũng là một người con của Thành phố Cảng chúng ta.

Đại tá Trần Trọng Duyệt năm nay đã 83 tuổi nhưng vẫn còn minh mẫn lắm. Sau mấy chục năm trong quân đội, ông về hưu sống an nhàn trong căn nhà rợp bóng cây tại khu tập thể Đoàn 6 Hải quân ở sát chân cầu Rào, quận Dương Kinh (Hải Phòng).

Khi được hỏi về những ký ức thời kỳ chiến tranh, ông Duyệt lần giở từng trang nhật ký, những bức ảnh gắn với cuộc đời binh nghiệp của mình. Từng tham gia chiến đấu, làm chính trị viên tại nhiều đơn vị thuộc các binh chủng lục quân, phòng không- không quân, hải quân, nhưng Đại tá Duyệt ấn tượng sâu sắc nhất là thời gian công tác tại Trại tù binh Hỏa Lò. Năm 1973, ông có vinh dự lớn với tư cách Trại trưởng tù binh, thay mặt Quân đội nhân dân Việt Nam trao trả phía Mỹ gần 500 tù binh phi công đang bị giam tại “Khách sạn Hilton Hỏa Lò”.

Đại tá Duyệt công tác tại trại tù Hỏa Lò 5 năm (từ 1968-1973), là giai đoạn mà Việt Nam bắt được nhiều tù binh Mỹ nhất, trong đó có những chính khách, nhà khoa học, doanh nhân nổi tiếng ở Mỹ. Trong số đó, có những cựu tù binh nổi tiếng thường xuyên quay lại Việt Nam như Thượng nghị sỹ Mỹ John McCain, ngài Pete Peterson (cựu đại sứ Mỹ tại VN) hay diễn giả nổi tiếng Sacly Plan.